అజర్బైజాన్లో వందల ఏళ్లుగా వెలుగుతున్న అగ్ని దేవాలయం..

భూమి నుంచి వెలువడిన అగ్ని

బాకూ నగరానికి సమీపంలోని సురఖానీ ప్రాంతంలో అతేష్గాహ్ ఆలయం ఉంది. ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతంలో భూమి నుంచి సహజవాయువులు బయటకు రావడంతో వాటికి మంట అంటుకుని నిరంతరం అగ్ని జ్వాలలు కనిపించేవని చారిత్రక ఆధారాలు చెబుతున్నాయి. ఆ సహజ అగ్నినే పవిత్రంగా భావించి అక్కడ ఆరాధన కొనసాగింది. పర్షియన్ సంప్రదాయంలో అగ్నికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అగ్నిని ఆతర్ అని పిలుస్తారు. గాలి, నీరు, భూమితో పాటు అగ్నిని కూడా పవిత్రమైన మూలకంగా భావించే సంప్రదాయం అక్కడ ఉండేది. అందుకే సురఖానీ ప్రాంతంలోని సహజ జ్వాలలు ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం సంతరించుకున్నాయి.

జ్వాల చుట్టూ ఆలయం

17 లేదా 18వ శతాబ్దంలో అక్కడ ఉన్న సహజ జ్వాల చుట్టూ ప్రత్యేక నిర్మాణాన్ని ఏర్పాటు చేసినట్లు చారిత్రక వివరాలు చెబుతున్నాయి. పంచభుజాకారంలో కనిపించే ఈ ఆలయ నిర్మాణం మధ్యలో ప్రధాన జ్వాల వెలిగే ప్రదేశం ఉంటుంది. దాని చుట్టూ చిన్న గదులు, ప్రార్థనా ప్రదేశాలు, ఇతర నిర్మాణాలు కనిపిస్తాయి. అయితే ఈ ప్రాంతానికి కేవలం జరోస్త్రీయన్ సంప్రదాయంతోనే సంబంధం ఉందా లేక హిందూ ఆరాధనా సంప్రదాయాల ప్రభావం కూడా ఉందా అనే అంశంపై చాలాకాలంగా చర్చ జరుగుతోంది.

సంస్కృత శాసనాలు ఎందుకు

అతేష్గాహ్ ఆలయాన్ని ప్రత్యేకంగా నిలబెట్టే అంశాల్లో అక్కడ కనిపించే శాసనాలు ముఖ్యమైనవి. ఆలయ ప్రాంగణంలో సంస్కృతం, పంజాబీ భాషల్లో రాసిన శాసనాలు ఉన్నట్లు చారిత్రక పరిశోధనల్లో ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. కొన్ని శాసనాల్లో గణపతి పేరును కూడా ప్రస్తావించినట్లు చెబుతారు. అక్కడ కనిపించే శాసనాల్లో ఒకటి పర్షియన్ భాషలో ఉండగా, మరికొన్ని 17వ నుంచి 19వ శతాబ్దాల మధ్య కాలానికి చెందినవిగా భావిస్తున్నారు. భారతదేశానికి చెందిన వ్యాపారులు ఈ ప్రాంతానికి వచ్చి వ్యాపారం చేసిన కాలంతో ఈ శాసనాలకు సంబంధం ఉండొచ్చనే అభిప్రాయాలు కూడా ఉన్నాయి. ఆలయం పైభాగంలో కనిపించే త్రిశూలం ఆకారపు గుర్తు కూడా హిందూ సంప్రదాయంతో దీనికి సంబంధం ఉందనే వాదనలకు కారణమైంది. అయితే ఈ ఆలయ చరిత్రను ఒక్క మత సంప్రదాయానికి మాత్రమే పరిమితం చేయకుండా, అక్కడి చారిత్రక, వాణిజ్య, సాంస్కృతిక సంబంధాలను కలిపి చూడాల్సిన అవసరం ఉందని పరిశోధకులు చెబుతున్నారు.

ఈ ఆలయంలో సహజంగా వెలిగే అగ్ని శతాబ్దాల పాటు కొనసాగిందని చెబుతారు. అయితే సురఖానీ ప్రాంతంలో పెట్రోలియం, సహజవాయు పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందడంతో పరిస్థితి మారిపోయింది. భూగర్భంలోని సహజవాయువుల వినియోగం పెరగడంతో సహజ జ్వాల క్రమంగా బలహీనపడింది. 1969లో సహజ జ్వాల పూర్తిగా ఆగిపోయినట్లు చారిత్రక వివరాలు పేర్కొంటాయి. తర్వాత ఈ ప్రదేశాన్ని చారిత్రక ప్రాధాన్యం ఉన్న ప్రదేశంగా సంరక్షించారు. 1975లో అతేష్గాహ్ను మ్యూజియంగా మార్చారు. ప్రస్తుతం అక్కడ కనిపించే పవిత్ర జ్వాలను సహజవాయు పైప్లైన్ ద్వారా వెలిగిస్తున్నారు.